იღუმენ დიონოსის ვანში მოღვაწეობის ფაქტები ჩვენთვის უცნობია, გარდა ერთისა: როგორც მონასტრის 1840 წლის აღწერილობიდან ჩანს, სწორედ მას განუახლებია აქ 1780 წელს სამონასტრო ცხოვრება, მანამდე კი მღვიმის მონასტრის წინამძღვარი ყოფილა [ქ.ც.ა., ფ.21 ან.1 ს. 1837 ფ.9]. მართალია, სხვა დოკუმენტი მონასტრის განახლებას იმერეთის მეფე დავით II გიორგის ძეს უკავშირებს 1788 წელს, თუმცა აქაც აღნიშნულია მეფის მიერ მონასტრის წინამძღვრად დიონოსის დადგინება. მას აქ მონასტრის განახლებიდან 1811 წლამდე უმსახურია [ქ.ც.ა., ფ.21 ან.1 ს. 2106 ფ.13].

დაარსებიდან გაუქმებამდე (1788-1867 წ.წ) მონასტრის წინამძღვრები იყვნენ:

იღუმენი დიონოსი - 1788-1811წწ.

არქიმანდრიტი სიმეონი (ბაქრაძე) - 1811-1841წწ.

იღუმენი მაკარი (იაშვილი)- 1841-1854წწ.

მღვდელ-მონაზონი სერაპიონი - 1854-1855წწ.

მღვდელ-მონაზონი თომა (ელიავა) – 1855/05-1856/03 წწ. (მ/შ)

მღვდელ-მონაზონი თომა (ელიავა) - 1856/03-1860 წწ.

მღვდელ-მონაზონი ნეოფიტე - 1860-1867 წწ.

ამავე მონასტრის მღვდელ-მონაზონი იოაკიმი დაიბადა 1793 წელს, წარმოშობით იმერელი აზნაური იყო. სასულიერო განათლება მიუღია ჭელიშის მონასტერში, სადაც უსწავლია საღვთო წერილი და სხვებისთვისაც უსწავლებია. აღკვეცამდე მორჩილად ყოფილა ჭელიშის მონასტერში. მონაზვნად აღკვეცა

138

1814 წელს არქიეპისკოპოსმა სოფრონმა, იმავდროულად ხელდასმულ იქნა ბერდიაკვნად. 1828 წელს მის მიერვე იქნა მღვდელ-მონაზვნად ნაკურთხი [ქ.ც.ა., ფ. 21 ან. 2 ს. 144 ფ. 26-27]. ეს მღვდელმონაზვნები ჩანან მონასტრის კრებულის წევრთა 1838 წლის აღწერაშიც [ქცა ფ.21 ან.1 ს.965 ფ. 124-125]. 

გვ. 139

იღუმენ მაკარის გარდაცვალებისას მონასტრის კრებული ფაქტობრივად აღარ არსებობდა, ამიტომ მონასტერში მსახურება დროებით დაევალა ჯრუჭის მონასტრის მღვდელ-მონაზონ სერაპიონს, რომელმაც იქ იმსახურა 1855 წლის 15 მაისამდე მონასტრის დროებით მმართველად

დაარსებიდან გაუქმებამდე (1788-1867 წ.წ) მონასტრის წინამძღვრები იყვნენ:

იღუმენი დიონოსი - 1788-1811წწ.

არქიმანდრიტი სიმეონი (ბაქრაძე) - 1811-1841წწ.

იღუმენი მაკარი (იაშვილი)- 1841-1854წწ.

მღვდელ-მონაზონი სერაპიონი - 1854-1855წწ.

მღვდელ-მონაზონი თომა (ელიავა) – 1855/05-1856/03 წწ. (მ/შ)

მღვდელ-მონაზონი თომა (ელიავა) - 1856/03-1860 წწ.

მღვდელ-მონაზონი ნეოფიტე - 1860-1867 წწ.

მღვდელ-მონაზონ თომას (ელიავა) დანიშვნამდე [ქ.ც.ა., ფ. 21 ან.1 ს. 5631 ფ. 12, 24,41]. მღვდელ-მონაზონი თომა მონასტრის წინამძღვრად ჩანს 1860 წლის შემოდგომამდე [ქ.ც.ა., ფ. 21 ან. 1 ს. 7382 ფ. 3]. 1859 წლის აპრილში იმერეთის ეპისკოპოსმა გერმანემ მისწერა ჯრუჭის მონასტრის წინამძღვარს, არქიმანდრიტ ნიკოლოზს, რათა ჯრუჭის მონასტრიდან მღვდელ-მონაზონი ნეოფიტე გადაეყვანა ვანის მონასტერში მმართველად, თომა კი დაეტოვებინა როგორც ზედამხედველი, რამდენადაც მას მხედველობის დაქვეითების გამო აღარ შეეძლო მონასტრის მართვა. ეპისკოპოსის გადაწყვეტილებას მღვდელ-მონაზონი თომა არ დაემორჩილა და რამდენიმე თვე კიდევ მართავდა მონასტერს [ქ.ც.ა., ფ. 21 ან. 2 ს. 735 ფ. 1-3]. 1860 წლის 18 სექტემბერს მონასტერი ჩააბარეს წინამძღვრად დანიშნულ მღვდელ-მონაზონ ნეოფიტეს, რომელიც აქ 1867 წლამდე მოღვაწეობდა [ქ.ც.ა., ფ. 21 ან. 1 ს. 7382 ფ. 3-4]. საარქივო დოკუმენტებმა შემოგვინახა ვანის მონასტრის საეკლესიო ნივთსამკაულის და ქონების 1827, 1854, 1860 და 1866 წლების აღწერა. მონასტრის ქონების აღწერილობებიდან ყველაზე დეტალური და სრულყოფილია 1860 წლის აღწერა, რომელიც შედგენილია 1860 წლის 18 სექტემბერს წინამძღვარ ნეოფიტესთვის მონასტრის ჩაბარებისას. დოკუმენტი მთლიანად მოგვაქვს:

139

გარეჯის წმ. იოანე ნათლისმცემლის მამათა მონასტერი;

გარეჯის წმ. იოანე ნათლისმცემლის მამათა მონასტერი;

გარეჯის წმ. იოანე ნათლისმცემლის მამათა მონასტერი;

გარეჯის წმ. იოანე ნათლისმცემლის მამათა მონასტერი;

გარეჯის წმ. იოანე ნათლისმცემლის მამათა მონასტერი;

გარეჯის წმ. იოანე ნათლისმცემლის მამათა მონასტერი;

გარეჯის წმ. იოანე ნათლისმცემლის მამათა მონასტერი;

გარეჯის წმ. იოანე ნათლისმცემლის მამათა მონასტერი;

გარეჯის წმ. იოანე ნათლისმცემლის მამათა მონასტერი;

?-1833 მღვდელ­-მონაზონი იოანე (†09.02.1833)

გარეჯის წმ. იოანე ნათლისმცემლის მამათა მონასტერი;

გარეჯის წმ. იოანე ნათლისმცემლის მამათა მონასტერი;

არქიმანდრიტი ევგენი 30.1 1.1822-2.06. 1826

მღვდელ-მონაზონი თეოფანე 

?-1834 ბერი გაბრიელი (†10.09.1934)

მღვდელ-მონაზონი ბასილი, 1873-1879; მღვდელ-მონაზონი მარტირი (წულუკიძე), 1879-1882; მღვდელ-მონაზონი სვიმონი (წულუკიძე), 1882-1885; მღვდელ-მონაზონი კალისტრატე (ჩიჩუა), 1885-1888; არქიმანდრიტი სვიმონი (წულუკიძე), 1888-1907; არქიმანდრიტი იპოლიტე (მნათენაძე), 1907-1924; მღვდელ-მონაზონი ბასილი 1827 წელს იმერეთში,

მღვდელ-მონაზონი ბასილი 1827 წელს იმერეთში, აზნაურის ოჯახში დაიბადა. წერა-კითხვა, წმინდა წერილი, გალობა და საეკლესიო ტიპიკონი მღვიმევის მამათა მონასტერში ისწავლა. 1854 წლის 20 ოქტომბერს ამავე მონასტერში მორჩილად განამწესეს. 1857 წლის 13 მაისს იმერეთის ეპისკოპოსმა გერმანემ (გო-

31-1  საპატრიარქოს უწყებანი N31 20-26 ოქტომბერი 2011წ გვ.18

ვარძიის მონასტერი XIX-XXI საუკუნეებში (გაგრძელება)

გოლაშვილი) დიაკვნად აკურთხა. 1859 წლის 4 ივლისს კი მღვდლად დაასხა ხელი. 1861 წლის 20 ნოემბერს ჯრუჭის წმინდა გიორგის სახელობის მონასტერში გადაიყვანეს. 1866 წლის 22 სექტემბერს საგვერდულით დაჯილდოვდა. 1873 წლის 30 ოქტომბერს ვარძიის ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლის მიძინების სახელობის მონასტრის წინამძლვრად დაინიშნა. 1876 წლის 3 სექტემბერს ნაყოფიერი მოღვაწეობისათვის მწყემსმთავრული მადლობა გამოეცხადა. 1878 წლის 15 აპრილს სამკერდე ოქროს ჯვრით დაჯილდოვდა. 1879 წლის 28 სექტემბერს მარტყოფის წმინდა ანტონის სახელობის მონასტერში გადაიყვანეს. 1883 წლის 31 ივლისს წითელი ჯვრის საზოგადოებამ წითელი ჯვრით დააჯილდოვა. 1885 წლის 25 იანვარს მარტყოფის მონასტრის გამგედ დაინიშნა. 1885 წელს კავკასიაში ქრისტიანობის აღმდგენელი საზოგადოების IV განყოფილების წევრად აირჩიეს. 1886 წლის 10 დეკემბერს თბილისის ფერისცვალების სახელობის მონასტერში გადაიყვანეს. 1888 წლის 17 სექტემბერს ისევ მარტყოფში განამწესეს. 1889 წლის 9 ნოემბერს თბილისის ფერისცვალების მონასტერში დაბრუნდა. 1891 წლის მაისში წმინდა სინოდმა მადლობა გამოუცხადა. მღვდელ-მონაზონი ბასილი 1898 წლის 6 ივნისს გარდაიცვალა. 

გვარის გარეშე  მალაქია მღვდელმონაზონი

1914წ. აწყური (ახმეტა) წმიდა (თეთრი) გიორგის ეკლესია

გვარის გარეშე არქიმანდრიტი გერონტი

წიგნიდან ღირსი სტეფანე და მის მიერ დაარსებული ხირსის მონასტერი ავტორი ეპისკოპოსი კირიონი

1852წ. ხირსა (სტეფანე ხირსელი, სიღნაღი) მამათა მონასტერი

გვარის გარეშე მღვდელონაზონი კირილე

1893წ. აწყური (ახმეტა) ღვთიმშობლის მიძინების ეკლესია, თელავის მაზრა

1912წ. აწყური (ახმეტა) ღვთიმშობლის მიძინების ეკლესია, თელავის მაზრა

გვარის გარეშე პიმენი მღვდელმონაზონი

1915წ. აწყური (ახმეტა) წმიდა (თეთრი) გიორგის ეკლესია

გვარის გარეშე არქიმანდრიტი ბართლომე

წიგნიდან ღირსი სტეფანე და მის მიერ დაარსებული ხირსის მონასტერი ავტორი ეპისკოპოსი კირიონი

1716-1734წ. ხირსა (სტეფანე ხირსელი, სიღნაღი) მამათა მონასტერი

გვარის გარეშე არქიმანდრიტი დანიელი

წიგნიდან ღირსი სტეფანე და მის მიერ დაარსებული ხირსის მონასტერი ავტორი ეპისკოპოსი კირიონი

1530-1553წ. ხირსა (სტეფანე ხირსელი, სიღნაღი) მამათა მონასტერი

გვარის გარეშე არქიმანდრიტი დიონისე

წიგნიდან ღირსი სტეფანე და მის მიერ დაარსებული ხირსის მონასტერი ავტორი ეპისკოპოსი კირიონი

1855-1856წ. ხირსა (სტეფანე ხირსელი, სიღნაღი) მამათა მონასტერი

გვარის გარეშე არქიმანდრიტი თომა

წიგნიდან ღირსი სტეფანე და მის მიერ დაარსებული ხირსის მონასტერი ავტორი ეპისკოპოსი კირიონი

1770-1790წ. ხირსა (სტეფანე ხირსელი, სიღნაღი) მამათა მონასტერი

გვარის გარეშე არქიმანდრიტი მაკარი

წიგნიდან ღირსი სტეფანე და მის მიერ დაარსებული ხირსის მონასტერი ავტორი ეპისკოპოსი კირიონი

1857წ. ბოდბე (სიღნაღი) ღვთიმშობლის შობის ეკლესია, წმიდა ნინოს განსასვენებელი

1858წ. ხირსა (სტეფანე ხირსელი, სიღნაღი) მამათა მონასტერი

გვარის გარეშე არქიმანდრიტი მოსე

წიგნიდან ღირსი სტეფანე და მის მიერ დაარსებული ხირსის მონასტერი ავტორი ეპისკოპოსი კირიონი

1856-1858წ. ხირსა (სტეფანე ხირსელი, სიღნაღი) მამათა მონასტერი

გვარის გარეშე არქიმანდრიტი სოფრონ 

წიგნიდან ღირსი სტეფანე და მის მიერ დაარსებული ხირსის მონასტერი ავტორი ეპისკოპოსი კირიონი

1864წ. ხირსა (სტეფანე ხირსელი, სიღნაღი) მამათა მონასტერი

გვარის გარეშე იუბენელია იღუმენია წინამძღვარი

წიგნიდან ღირსი სტეფანე და მის მიერ დაარსებული ხირსის მონასტერი ავტორი ეპისკოპოსი კირიონი გვ. 46

1880წ. ბოდბე (სიღნაღი) ღვთიმშობლის შობის ეკლესია, წმიდა ნინოს განსასვენებელი

გვარის გარეშე იღუმენი ანტონი

წიგნიდან ღირსი სტეფანე და მის მიერ დაარსებული ხირსის მონასტერი ავტორი ეპისკოპოსი კირიონი

1869-1877წ. ხირსა (სტეფანე ხირსელი, სიღნაღი) მამათა მონასტერი

გვარის გარეშე იღუმენი დიმიტრი წინამძღვარი

წიგნიდან ღირსი სტეფანე და მის მიერ დაარსებული ხირსის მონასტერი ავტორი ეპისკოპოსი კირიონი

1912-1914წ. ხირსა (სტეფანე ხირსელი, სიღნაღი) მამათა მონასტერი

გვარის გარეშე კირილე, ყოფილი რუსთველი 1783-1790  წინამძღვარი

წიგნიდან ღირსი სტეფანე და მის მიერ დაარსებული ხირსის მონასტერი ავტორი ეპისკოპოსი კირიონი

1870-1792წ. ხირსა (სტეფანე ხირსელი, სიღნაღი) მამათა მონასტერი

გვარის გარეშე მთავარეპისკოპოსი ბოდბალი (ბოდბელი) 

წიგნიდან ღირსი სტეფანე და მის მიერ დაარსებული ხირსის მონასტერი ავტორი ეპისკოპოსი კირიონი

1600-იანიწ. ხირსა (სტეფანე ხირსელი, სიღნაღი) მამათა მონასტერი

გვარის გარეშე მღვდელი იოანე წინამძღვარი

წიგნიდან ღირსი სტეფანე და მის მიერ დაარსებული ხირსის მონასტერი ავტორი ეპისკოპოსი კირიონი

1793-1814წ. ხირსა (სტეფანე ხირსელი, სიღნაღი) მამათა მონასტერი

გვარის გარეშე ხაზინადარი მღვდელ-მონაზონი მაკარი 

არქიმანდრიტ იოანეს დროს, 1851 წ. 18 ივლისს, გარეჯის მონასტერი ლეკებმა ააოხრეს. თავად წინამძღვარი ამ დროს თბილისში იმყოფებოდა. 1851 6. 25 ივლისს იგი სინოდალურ კანტორას სწერდა: „1851 წლის 18 ივლისს, საღამოს 6 საათზე, მონასტრის ერთ-ერთმა მოსწავლე ილია მჭედლიშვილმა ეზოში დაინახა რამდენიმე ადამიანი, შევიდა მონასტერში და მოახსენა, რომ იქ იდგნენ უცხო ადამიანები. რის გამოც მაშინვე ჩაკეტეს დიდი კარები. შეკითხვაზე, თუ ვინ იყვნენ, ლეკებმა უპასუხეს, რომ უნდოდათ წყლის დალევა. მონასტრის ხაზინადარმა გადააწოდა მათ წყალი დასალევად. ამავდროულად აღმოსავლეთი მხრიდან ლეკები მოადგნენ ერთ-ერთ კარებს, შეშინებული ხაზინადარი შევარდა თავის კელიაში. ერთ-ერთმა მოწაფემ აიღო იარაღი თავის დასაცავად, მაგრამ ლეკებმა სწრაფად დაჭრეს ის ფეხში, და ამის შემდეგ შეამტვრიეს ორივე კარი. ამ დროს მონასტერში იმყოფებოდნენ მონასტრის 9 წევრი და 7 მოსწავლე. აქედან ორი მოსწავლე ალექსი ყანდარელი და გიორგი დალბაშვილი, წასული იყვნენ წყლის მოსატანად, და როგორც კი დაინახეს ესეთი ამბავი, მაშინვე გაიქცნენ მაშველის დასაძახებლად ნათლისმცემლის მონასტერში. ორმა მოწაფემ, საბა გილაშვილმა და ილია მჭედლიშვილმა, მოასწრეს კიბის ქვეშ არსებულ ორმოში დამალვა, ხოლო დავით დოლმაზაშვილმა მოასწრო დამალვა დიდ ეკლესიაში. ტყვედ აიყვანეს: ხაზინადარი მღვდელ-მონაზონი მაკარი, მღვდელ-მონაზონი ისააკი (დოღონაძე), დიაკონი საბა გველესიანი, მიხეილ დოლმაზაშვილი, ვასილ მოსიაშვილი, ხოლო დანარჩენი – მღვდელ-მონაზონი სერაპიონი (ლომიძე), მღვდელ-მონაზონი გერასიმე (გერონტი ვაჩნაძე), ბერი გერმანე, მორჩილი ოთარ ელიოზიშვილი, ანაფორიანი მორჩილი ბესარიონი, მიხეილ ქართველიშვილი და მოსწავლე სვიმონ ლომიძე, დახოცეს. წმ. ნიკოლოზის ეკლესიის კარები შეამტვრიეს, ტრაპეზის მორთულობა, საეკლესიო შესამოსელი და ტაძრის ინვენტარი დაიტაცეს. აღსავლის კარები დაამტვრიეს“.

მათი აღსასრულიდან 144 წლის შემდეგ, 1995 წ. 17-18 სექტემბერს, საქართველოს სამოციქულო ეკლესიის წმ. სინოდის გაფართოებულ სხდომაზე ეს წამებული კრებული წმიდათა დასში შეირაცხა.

1851წ. გარეჯი (საგარეჯო) დავით გარეჯის მონასტერი

გვარის გარეშე  ათანასე იერომონახი

1865წ. დიხაზურგი (გალი) მაცხოვრის ეკლესია

გვარის გარეშე  ბესარიონ იერომონახი

1869წ. აჭანდარა (აჩანდარა, გულრიფში) ეკლესია

გვარის გარეშე  დოდო მღვდელ მონაზონი 

1908წ. ნადარბაზევი (გორი) ყოვლადწმიდა ღვთიმშობლის ეკლესია

გვარის გარეშე  იესე მღვდელმონაზონი

1919წ. ოძისი (დუშეთი) ღვთიმშობლის ეკლესია

გვარის გარეშე  იპოლიტე მღვდელმონაზონი

1919წ. ოძისი (დუშეთი) ღვთიმშობლის ეკლესია

გვარის გარეშე  სვიმონ მღვდელმონაზონი 

მოღვაწეობდა უდაბნოს ნათლიმცემლის ეკლესია დოკუმენტში მიმრქმელი, ნათლია

1865წ. აკეთი (ზემო, ლანჩხუთი) წმიდა გიორგის ეკლესია

გვარის გარეშე  ვასილი იერომონახი მარტყოფის მამათა მონასტრიდან, 

გვარის გარეშე  ვასილი იერომონახი მარტყოფის მამათა მონასტრიდან,  1881წ. მარტყოფი (გარდაბანი) სობორი (საკათედრო ტაძარი)

გვარის გარეშე დოდო მღვდელმონაზონი

1920წ. მაიდანი (აბაშა) წმიდა გიორგის ეკლესია

გვარის გარეშე მღვდელ მონაზონი პახუმი საფარის მონასტრიდან

1896წ. დვირი (ბორჯომი) მთავარანგელოზის ეკლესია

გვარის გარეშე სტეფანე შიო მღვიმის მღვდელ მონაზონი

1889წ. ახალქალაქი (კასპი) წმიდა თეოდორე ტირონის ეკლესია

გვარის გარეშე ბენიამინი მღვდელმონაზონი 1890წ. ნაბეღლავი (ჩოხატაური) წმიდა გიორგის ეკლესია